Czy plomba z amalgamatu jest szkodliwa dla zdrowia? To pytanie pojawia się często u pacjentów, którzy mają stare wypełnienia lub planują leczenie. Amalgamat to materiał stomatologiczny stosowany od dziesięcioleci, ceniony za trwałość i odporność na ścieranie. Jednocześnie wokół niego narosło wiele obaw, głównie z powodu obecności rtęci w składzie. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest amalgamat, jak zachowuje się w jamie ustnej oraz kiedy warto rozważyć zmianę wypełnienia. W konsekwencji łatwiej będzie podjąć spokojną decyzję opartą na faktach, a nie na mitach.
Czym jest plomba amalgamatowa?
Plomba z amalgamatu to wypełnienie wykonywane ze stopu metali łączonych w gabinecie w formę plastycznej masy. Po umieszczeniu w ubytku materiał twardnieje i tworzy szczelne wypełnienie ubytków w zębach, które ma przywrócić im kształt oraz funkcję żucia. Przez lata stosowano go zwłaszcza w zębach bocznych, gdzie obciążenia są duże, a wilgoć utrudnia pracę z niektórymi materiałami. Obecnie dobór wypełnienia zależy od lokalizacji ubytku, warunków w jamie ustnej i planu leczenia. Po opracowaniu próchnicy lekarz modeluje materiał w ubytku, a na końcu wygładza powierzchnię. Charakterystyczna jest jego srebrnoszara barwa. Wiele takich wypełnień służy latami, jeśli ząb jest regularnie kontrolowany.
Czy znajduje się w niej rtęć?
Tak, klasyczny amalgamat stomatologiczny zawiera rtęć, która łączy się ze sproszkowanym stopem metali (najczęściej ze srebra, cyny, miedzi i cynku). Rtęć nie pełni tu roli luźnego płynu, tylko składnika wiążącego, dzięki któremu masa daje się uformować, a potem twardnieje. W gotowej plombie rtęć jest związana w strukturze materiału, choć śladowe ilości mogą się z niego uwalniać. U części osób możliwa jest nadwrażliwość na składniki wypełnienia, dlatego wywiad ma znaczenie. Warto też pamiętać, że rtęć w amalgamacie to nie to samo co kontakt z rtęcią przemysłową. Ocena zawsze dotyczy konkretnej sytuacji klinicznej.
Czy plomba uwalnia toksyczne opary?
Amalgamat może uwalniać niewielkie ilości par rtęci. Badania pokazują, że intensywne żucie, zwłaszcza gumy, potrafi kilkukrotnie zwiększać stężenie par rtęci w powietrzu wydychanym w porównaniu z poziomem spoczynkowym. Podczas opracowania, usuwania i ponownego zakładania wypełnienia stężenie również rośnie, po czym zwykle wyraźnie spada w ciągu kilkunastu minut i może wrócić do poziomu wyjściowego w około dwie godziny. Dlatego w gabinecie stosuje się chłodzenie, koferdam i skuteczne odsysanie. Na co dzień ocenia się to w kontekście całej ekspozycji, więc decyzję o wymianie warto oprzeć na badaniu, a nie na internetowych historiach.
Wady i zalety takiego rozwiązania
Toksyczność i szkodliwość rtęci
Rtęć jest pierwiastkiem o dobrze opisanej toksyczności i tutaj wiąże się przede wszystkim z wdychaniem oparów. Tą drogą może oddziaływać na nerki i układ nerwowy, co ma znaczenie dla ludzkiego zdrowia. Przy wysokiej lub długotrwałej ekspozycji na szkodliwymi oparami rtęci mogą pojawiać się objawy o charakterze neurologicznym, takie jak drżenie, problemy z koncentracją czy zaburzenia snu. W kontekście stomatologii ważne jest rozróżnienie narażenia środowiskowego i zawodowego od sytuacji związanej z plombami. Pacjenci pytają też o choroby autoimmunologiczne, jednak związek przyczynowy wymaga indywidualnej oceny lekarskiej.
Rodzaje plomb amalgamatowych
W praktyce pod pojęciem rodzaje plomb amalgamatowych kryją się materiały o nieco innym składzie i sposobie przygotowania. Powstawały one w różnych okresach rozwoju stomatologii. Różnice dotyczą między innymi proporcji metali w proszku, zawartości miedzi, wielkości cząstek oraz tego, czy amalgamat miesza się ręcznie, czy w kapsułkach o stałej dawce. Te detale wpływają na odporność na korozję, stabilność brzegów i trwałość wypełnienia. Podczas kontroli lekarz ocenia nie tylko to, że plomba jest z amalgamatu, ale też jakiego typu i w jakim jest stanie. Ponadto w gabinetach spotyka się zarówno wypełnienia bardzo stare, jak i nowsze, wykonane techniką kapsułkowaną.
Plomba z amalgamatu starszej generacji
Starszej generacji plomba z amalgamatu to najczęściej wypełnienie wykonane z tak zwanego amalgamatu niskomiedziowego. Dawniej był przygotowywany w gabinecie przez mieszanie proszku ze rtęcią w odpowiednich proporcjach. Taki materiał z czasem bywa bardziej podatny na korozję i kruszenie brzegów, co może prowadzić do mikroszczelin i próchnicy wtórnej. Często ma też wyraźniejsze przebarwienia wokół wypełnienia. Nie oznacza to, że każdą starą plombę trzeba usuwać, ale warto regularnie kontrolować jej szczelność. Podczas przeglądu ocenia się także stan zęba, bo duże, stare wypełnienia mogą sprzyjać pęknięciom twardych tkanek.
Typ nowszej generacji
Nowszej generacji wypełnienia amalgamatowe to zwykle amalgamaty wysokomiedziowe, które opracowano po to, aby poprawić wytrzymałość i ograniczyć korozję. Często przygotowuje się je w kapsułkach, co zapewnia stałe proporcje składników i powtarzalność zabiegu. Dzięki temu brzeg wypełnienia może dłużej pozostawać stabilny, a ryzyko kruszenia jest mniejsze. Nadal jednak jest to materiał metaliczny o charakterystycznym kolorze. Głównie bywa wybierany tam, gdzie estetyka ma mniejsze znaczenie. Jak w przypadku każdego wypełnienia liczy się prawidłowe opracowanie ubytku, dopasowanie zgryzu i kontrola po leczeniu, ponieważ to bezpośrednio wpływa na trwałość.
Czy wypełnienia amalgamatowe wpływają na zdrowie?
U większości pacjentów posiadanie wypełnień amalgamatowych nie wiąże się z odczuwalnymi dolegliwościami ogólnoustrojowymi, a materiał przez lata był szeroko stosowany w stomatologii. Jednocześnie nie da się pominąć faktu, że amalgamat zawiera rtęć i może uwalniać jej śladowe ilości. Dlatego wpływ na zdrowie zależy od indywidualnej sytuacji. Ostrożność zaleca się szczególnie u kobiet w ciąży, małych dzieci oraz osób z chorobami nerek lub potwierdzoną nadwrażliwością na składniki wypełnienia. W razie objawów lub obaw warto wykonać przegląd i omówić alternatywy. Lekarz oceni stan zęba, szczelność brzegów oraz inne czynniki (np.: bruksizm), które mogą nasilać ścieranie materiału.
Stosowania amalgamatu u dzieci poniżej 15 lat
Od 1 lipca 2018 roku w Unii Europejskiej obowiązują ograniczenia dotyczące stosowania amalgamatu u dzieci poniżej 15 lat. Oznacza to, że amalgamatu stomatologicznego nie stosuje się u dzieci w tym wieku ani do leczenia zębów mlecznych, a także u kobiet w ciąży i karmiących, z wyjątkiem sytuacji, gdy lekarz uzna to za absolutnie niezbędne ze względu na szczególne potrzeby medyczne pacjenta. W praktyce, dlatego w stomatologii zachowawczej u dzieci częściej wybiera się materiały estetyczne i alternatywne, dopasowane do ubytku i warunków w jamie ustnej.
Kiedy usuwać plomby amalgamatowe?
Plomby amalgamatowe usuwać warto przede wszystkim wtedy, gdy podejrzewasz nieszczelność, pęknięcie, czy ubytki brzegowe. Może zacząć także rozwijać się próchnica wtórna. Wskazaniem bywa też ból przy nagryzaniu, podejrzenie pęknięcia zęba albo potrzeba wykonania większej odbudowy (np.: korony). Czasem pacjent decyduje się na wymianę ze względów estetycznych lub przy potwierdzonej nadwrażliwości na składniki metalu. Z drugiej strony, jeśli wypełnienie jest stabilne i ząb nie sprawia problemów, profilaktyczne usuwanie zwykle nie jest konieczne. Decyzję najlepiej oprzeć na badaniu i zdjęciu RTG. Jeśli zapadnie decyzja o wymianie, zabieg wykonuje się zgodnie ze standardami ograniczającymi kontakt, przykładowo z oparami rtęci. Następnie dobiera materiał, by wypełnić ubytek szczelnie i estetycznie.
Wypełnienia kompozytowe i plomby światłoutwardzalne jako alternatywa
Wypełnienia kompozytowe to dziś najczęściej wybierane materiały do wypełniania ubytków w zębach, ponieważ dobrze dopasowują się kolorem do szkliwa i pozwalają odtworzyć naturalny kształt. Taki materiał kompozytowy jest utwardzany światłem, dlatego w praktyce mówi się o plombie światłoutwardzalnej. Lekarz nakłada ją warstwowo oraz modeluje. W porównaniu do amalgamatu są bardziej estetyczne, jednak mogą wymagać większej precyzji i dobrego osuszenia pola zabiegowego. O wyborze decydują wielkość ubytku, obciążenia zgryzowe oraz stan tkanek zęba, czyli współpraca ze szkliwem i zębiną. Często to właśnie kompozyt stanowi pierwszą alternatywę, gdy pacjent rozważa wymianę srebrnego wypełnienia.
Gabinet stomatologiczny Amadent zaprasza!
Jeśli masz plombę z amalgamatu i chcesz sprawdzić, czy jest szczelna oraz czy jej stan wpływa na komfort, zapraszamy do gabinetu stomatologicznego Amadent. Podczas wizyty wykonamy przegląd, ocenimy wypełnienie w jamie ustnej i w razie potrzeby zrobimy zdjęcie RTG, aby wykluczyć próchnicę wtórną. Następnie omówimy Twoje obawy i dobierzemy rozwiązanie dopasowane do ubytku, zgryzu oraz oczekiwań estetycznych. Jeśli wypełnienie trzeba wymienić, pracujemy w izolacji i z odsysaniem, aby ograniczyć pył i opary. Na zakończenie dostaniesz zalecenia, jak dbać o ząb po leczeniu i kiedy zgłosić się na kontrolę. Umów termin telefonicznie lub przez formularz na stronie.
